Worth Reading

Σ’ αυτή τη σελίδα καταγράφω άρθρα, βιβλία και εκθέσεις  που διάβασα πρόσφατα και μου έκαναν εντύπωση.

Thandika Mkandawire, ‘Can Africa Turn from Recovery to Development ?’, Current History, May 2014, pp. 171-177 (http://www.currenthistory.com/Article.php?ID=1153 – απαιτεί συνδρομή).

Eξαιρετικό άρθρο που επικρίνει τις πολιτικές διαρθρωτικής προσαρμογής του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας στην Αφρική στις δεκαετίες του ’80 και του ’90 και αμφισβητεί την κυρίαρχη αφήγηση περί ανάπτυξης. Πράγματι, οι αφρικανικές εξαγωγές έχουν αυξηθεί, αλλά αυτό οφείλεται περισσότερο στις αυξήσεις των διεθνών τιμών πρώτων υλών και ορισμένων αγροτικών προϊόντων και λιγότερο σε αυξημένη παραγωγή. Τα διαρθρωτικά προγράμματα του παρελθόντος είχαν μακροχρόνιες αρνητικές επιπτώσεις γιατί διάβρωσαν την κρατική ικανότητα (είναι χαρακτηριστικό ότι οι χώρες της Αφρικής έχουν πλέον τους λιγότερους δημοσίους υπαλλήλους ανά 100 κατοίκους στον κόσμο). Επίσης ενίσχυσαν μόνο τις περιοριστικές λειτουργίες του κράτους (ανεξάρτητες κεντρικές τράπεζες, δικαστήρια, αστυνομία) εις βάρος των πιο μεταμορφωτικών/αναπτυξιακών δομών (όπως οι κοινωνικές υπηρεσίες, οι υποδομές, ο αγροτικός τομέας, η βιομηχανία, η τριτοβάθμια εκπαίδευση κλπ.).  Με εξαίρεση τις τηλεπικοινωνίες και τα ορυχεία, οι επενδύσεις παραμένουν σχετικά χαμηλές (ιδιαίτερα σε δημόσια αγαθά). Παρ’ όλα αυτά, με το 70% του πληθυσμού κάτω των 20 ετών, η Αφρική παραμένει αισιόδοξη.

Shantayanan Devarajan και Wolfgang Fengler, ‘H οικονομική άνθηση της Αφρικής’, Foreign Affairs (ελληνική έκδοση), 25 Οκτωβρίου 2013 (http://www.foreignaffairs.gr/articles/69535/shantayanan-devarajan-kai-wolfgang-fengler/i-oikonomiki-anthisi-tis-afrikis)

Πολύ ενδιαφέρον άρθρο για τις δύο σύγχρονες “αφηγήσεις” περί Αφρικής. Η πρώτη είναι αισιόδοξη και δίνει έμφαση στους υψηλούς ρυθμούς οικονομικής μεγέθυνσης. Η δεύτερη “αφήγηση” είναι απαισιόδοξη και τονίζει τη φτώχεια, τις ανισότητες και τη στασιμότητα στη βιομηχανική παραγωγή. Το άρθρο τονίζει ότι και οι δύο “αφηγήσεις” είναι αληθινές. Ιδιαίτερα οι συγγραφείς επισημαίνουν τις μεγάλες ελλείψεις σε υποδομές (μεταφορικά δίκτυα και ηλεκτρισμός), το μεγάλο αριθμό ρυθμίσεων που εμποδίζουν τον ανταγωνισμό  και υπογραμμίζουν ότι οι χώρες της ηπείρου πρέπει να επενδύσουν στην ανάπτυξη του ανθρωπίνου κεφαλαίου.

Τhe Economist, ‘Digging deeper’, The World in 2014 (http://www.economist.com/news/21588896-some-worlds-fastest-growing-economies-2014-will-be-africa-digging-deeper – απαιτείται συνδρομή)

Για πρώτη φορά στην ιστορία το 2014 ο πληθωρισμός θα είναι μικρότερος από το ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ στην Αφρική. Αυτό είναι είναι  ένα βασικό στοιχείο για την προσέλκυση ξένων επενδύσεων. Η Νιγηρία με τα 180 εκατομμύρια κατοίκους της θα γίνει η μεγαλύτερη οικονομία της Αφρικής – ξεπερνώντας τη Νότια Αφρική. Αυτό οφείλεται και στην αναθεώρηση των στοιχείων του ΑΕΠ. Με βάση τους νέους υπολογισμούς, το ΑΕΠ της Γκάνας θα αυξηθεί κατά 60% ! Βεβαίως η Αφρική συνεχίζει να παραμένει φτωχή: σε ισοτιμίες αγοραστικής δύναμης το ΑΕΠ κατά κεφαλή είναι 2.500 δολάρια ενώ στην Κίνα είναι 9.000. Παρ’ όλα αυτά η ήπειρος αναπτύσσεται με ταχείς ρυθμούς. Μάλιστα υπάρχουν δυναμικές οικονομίες όπως της Κένυας, της Αιθιοπίας και της Ουγκάντας που δεν βασίζονται στις εξαγωγές πρώτων υλών.

The Economist, ‘Lighting up Africa’, The World in 2014 (http://www.economist.com/news/21588905-how-electricity-will-transform-continent-lighting-up-africa – απαιτείται συνδρομή)

Περίπου 600 εκατομμύρια άνθρωποι στην υποσαχαρική Αφρική δεν έχουν ηλεκτρικό ρεύμα. Το Βιετνάμ καταναλώνει περισσότερο ρεύμα από ολόκληρη την υποσαχαρική Αφρική πλην Νοτίου Αφρικής. Μόλις δύσει ο ήλιος τα παιδιά δεν μπορούν να διαβάσουν για το σχολείο, το φαγητό δεν μπορεί να συντηρηθεί ενώ το μαγείρεμα απαιτεί τεράστιες ποσότητες ξυλείας τις οποίες οι άνθρωποι αναζητούν για αρκετές ώρες κάθε μέρα. Για να λυθεί το πρόβλημα απαιτούνται πολύ μεγάλες επενδύσεις (σύμφωνα με την International Energy Agency πάνω από 600 δισ. δολάρια). Προς το παρόν το Power Africa Initiative που προωθούν οι ΗΠΑ προβλέπει μόνο 16 δισ. δολάρια (7 δισ. δημόσιες δαπάνες σε έξη αφρικανικές χώρες συν 9 δισ. από τον ιδιωτικό τομέα).

International Monetary Fund, Regional Economic Outlook: Sub-Saharan Africa, October 2013 (http://www.imf.org/external/pubs/ft/reo/2013/afr/eng/sreo1013.htm)

Οι εξαγωγές φυσικών πόρων αποτελούν περισσότερο από το 1/4 των εξαγωγών 45 χωρών της υποσαχαρικής Αφρικής. Ωστόσο 8 από τις 12 ταχύτερα αναπτυσσόμενες οικονομίες της Αφρικής στην τελευταία δεκαπενταετία δεν βασίστηκαν σε φυσικούς πόρους. Η Αιθιοπία, η Μοζαμβίκη, η Μπουρκίνα Φάσο, η Ουγκάντα, η Ρουάντα και η Τανζανία είχαν τις πιο εντυπωσιακές επιδόσεις. Η επιτυχία της βασίζεται στην εφαρμογή των κατάλληλων πολιτικών και η βελτίωση στην ποιότητα διακυβέρνησης. Αυτά με τη σειρά τους έφεραν περισσότερες ξένες επενδύσεις και περισσότερη διεθνή βοήθεια. Εντούτοις ο δρόμος είναι ακόμη μακρύς. Καμία από τις έξη χώρες δεν έχει κατά κεφαλήν εισόδημα μεγαλύτερο από 1.500 δολάρια ετησίως.

Lorenzo Cotula, The Great African Land Grab ? Agricultural Investments and the Global Food System, London: Zed Books, 2013.

Σημαντικό βιβλίο που αναλύει την “αρπαγή” (grab) μεγάλων εκτάσεων αφρικανικής γης από μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες. Οι μεγαλύτεροι επενδυτές στην αφρικανική γεωργία είναι Δυτικοί και Αφρικανοί – όχι Κινέζοι και Άραβες. Το μεγαλύτερο ποσοστό από τις μεγάλες συμφωνίες αφορούν καλλιέργεια για παραγωγή βιοκαυσίμων. Στις περισσότερες αφρικανικές χώρες η γη είναι κρατική. Η ατομική ιδιοκτησία περιορίζεται στη χρήση και  όχι στην κατοχή γης. Με βάση το εθιμικό δίκαιο oι αρχηγοί των φυλών (chiefs) παίζουν καθοριστικό ρόλο στις συμφωνίες – συχνά χωρίς τη συναίνεση των κατοίκων. Αρκετές συμφωνίες είναι ύποπτες για διαφθορά. Ωστόσο οι περισσότερες μεγάλες αγρο-επιχειρηματικές (agri-business) επενδύσεις έχουν αποτύχει. Μικρό μέρος των εκτάσεων που έχουν νοικιάσει οι εταιρείες καλλιεργείται. Το ζήτημα πάντως της ατομικής ιδιοκτησίας είναι κρίσιμο στην αφρικανική γεωργία. Αν τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα περάσουν από τις κυβερνήσεις και τους αρχηγούς των φυλών στους απλούς αγρότες θα δημιουργηθούν ισχυρά κίνητρα για την αύξηση της αγροτικής παραγωγής.

Sherry S. Marcellin, The Political Economy of Pharmaceutical Patents: Sectional Interests and the African Group at the WTO, Farnham: Ashgate, 2010.

Ενα εξαιρετικά επίκαιρο βιβλίο για τις φαρμακευτικές πατέντες και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (ΠΟΕ). Το βιβλίο περιγράφει το πώς οι πολυεθνικές φαρμακευτικές εταιρείες κατάφεραν να επηρεάσουν τον ΠΟΕ και να τον οδηγήσουν  στην υιοθέτηση ενός διεθνούς κώδικα προστασίας των πατεντών (TRIPS) που τις εξασφαλίζει τεράστια κέρδη σε βάθος χρόνου.  Δυστυχώς οι φτωχότερες χώρες (και ιδιαίτερα οι Αφρικανοί) δεν διέθεταν τους πόρους, την ικανότητα και τις  εξειδικευμένες γνώσεις που απαιτούνται για μια αποτελεσματική διαπραγμάτευση που θα προωθούσε τα συμφέροντά τους.  

Luc Christiaensen and Shantayanan Derarajan, ‘Making the Most of Africa’s Growth’, Current History, May 2013, pp. 181-7 http://www.currenthistory.com/Article.php?ID=1064 (απαιτεί συνδρομή)

Σήμερα 21 χώρες της Αφρικής θεωρούνται μέσου εισοδήματος. Άλλες 10 θα προστεθούν έως το 2025. Ωστόσο η πρόοδος στην καταπολέμηση της φτώχειας είναι άνιση. Αν και ο αριθμός των απολύτως φτωχών (< $ 1.25 την ημέρα) έχει μειωθεί, η ανισότητα παραμένει μεγάλη. Η πρόοδος υπήρξε μεγαλύτερη στις φτωχές παρά στις πλούσιες σε φυσικούς πόρους χώρες. Στη συνέχεια οι συγγραφείς, αφού σημειώσουν την έλλειψη ποιοτικών στατιστικών στοιχείων, προτείνουν τρεις λύσεις για την καταπολέμηση της φτώχειας: 1. άμεσες μεταφορές πόρων από φυσικούς πόρους στον ευρύτερο πληθυσμό, 2. ενίσχυση των μικρών γεωργών και 3. επενδύσεις στις δευτερεύουσες πόλεις στις οποίες μεταναστεύουν πολλοί φτωχοί αγρότες.

Kofi Annan et al, Equity in Extractives, Africa Progress Report 2013 http://www.africaprogresspanel.org/en/publications/africa-progress-report-2013/

Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα έκθεση για την εκμετάλλευση του ορυκτού πλούτου της Αφρικής. Δυστυχώς η φοροδιαφυγή, οι μυστικές συμφωνίες και οι παράνομες μεταφορές πόρων υποσκάπτουν τη δυνατότητα των κρατών της ηπείρου να βελτιώσουν τους κοινωνικούς τους δείκτες. Μάλιστα σε ορισμένες χώρες – όπως η Ζάμπια και η Νιγηρία – η φτώχεια αυξάνεται. Μόνον η μεταφορά των κερδών σε “φορολογικούς παραδείσους” (transfer pricing) κοστίζει στην ήπειρο πάνω από 34 δισεκατομμύρια δολλάρια το χρόνο – περισσότερο από όσα λαμβάνει σε διμερή αναπτυξιακή βοήθεια.  Τα προβλήματα αυτά μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνο σε παγκόσμιο επίπεδο. H Έκθεση καλεί τους G8 και G20 να αναλάβουν δράση.

Michael Bratton, ‘Citizens and Cell Phones in Africa’, African Affairs, Vol. 112 (447), 2013, pp. 304-319 http://afraf.oxfordjournals.org/content/112/447/304.short (απαιτεί συνδρομή)

Ισως ο μισός πληθυσμός της Αφρικής (1 δισ.) είναι πλέον συνδρομητές σε κάποιο δίκτυο κινητής τηλεφωνίας (στην ήπειρο τα κινητά λέγονται “cell phones”). Αυτή η ραγδαία επέκταση της κινητής τηλεφωνίας έχει πολύ θετικές οικονομικές επιπτώσεις – αν και η συμβολή στην πολιτική συμμετοχή και τον εκδημοκρατισμό είναι πολύ πιο αμφίβολη. Ως πολιτικά ουδέτερη τεχνολογία τα κινητά τηλέφωνα μπορεί να προωθούν ή να υπονομεύουν τη δημοκρατική συμμετοχή. Τα στοιχεία για τη χρήση υπολογιστών είναι μάλλον απογοητευτικά. Μόνο 23% των ενηλίκων κατοίκων της – σχετικά αναπτυγμένης – Νότιας Αφρικής έχουν χρησιμοποιήσει υπολογιστή τουλάχιστον 1 φορά (σε σχέση με το 94% που έχουν κάνει χρήση κινητού).

‘Special Report: Emerging Africa. A hopeful continent’, The Economist, March 2, 2013 (http://www.economist.com/blogs/baobab/2013/02/special-report-emerging-africa)

Μια πολυσέλιδη έρευνα για το παρόν και το μέλλον της Αφρικής. Ο συγγραφέας ταξίδεψε 25.400 χιλιόμετρα (σε 112 μέρες) από το Κάιρο ως το Κέηπ Τάουν για να γράψει ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον και αισιόδοξο κείμενο. Το βασικό μήνυμα είναι ότι η ήπειρος αλλάζει ταχύτατα και προς το καλύτερο. Στο διάστημα 2000-8 η πρόσβαση στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση αυξήθηκε κατά 48% (καθώς πολλές χώρες κατήργησαν τα δίδακτρα). Οι θάνατοι από τη μαλάρια σε πολλές χώρες μειώθηκαν κατά 30% ενώ οι μολύνσεις από τον ιό HIV μειώθηκαν μέχρι και 74%. Στην τελευταία δεκαετία το προσδόκιμο ζωής αυξήθηκε κατά 10%. Οι άμεσες ξένες επενδύσεις τριπλασιάστηκαν από 15 δισεκατομμύρια δολάρια το 2002 σε 46 δισεκατομμύρια το 2012. Το μέσο εισόδημα αυξήθηκε κατά περισσότερο από 30%. Σήμερα στην Αφρική αντιστοιχούν 3 κινητά τηλέφωνα για κάθε 4 ανθρώπους, ενώ μέχρι το 2017 το 30% των νοικοκυριών θα διαθέτει τηλεόραση (πενταπλασιασμός σε 6 μόλις χρόνια). Το 1990 μόλις 3 αφρικανικές χώρες μπορούσαν να θεωρηθούν δημοκρατικές. Το 2012 25 από τις 53 χώρες της Αφρικής είχαν δημοκρατικούς θεσμούς. Το ταξίδι του ρεπόρτερ δεν ήταν ούτε δύσκολο ούτε επικίνδυνο. Κανένας δεν του ζήτησε φιλοδώρημα. Και το e-mail του smartphone του λειτουργούσε στις περισσότερες χώρες χωρίς διακοπή.

Jason K. Stearns, ‘African Conflicts, Western Activism’, Current History, November 2012, pp. 317-321 (http://www.currenthistory.com/Article.php?ID=1012) (απαιτεί συνδρομή)

Μετά το 1989, σχεδόν στο 1/3 των κρατών της Αφρικής έχουν αναπτυχθεί ειρηνευτικές δυνάμεις του ΟΗΕ. Παρά το γεγονός ότι οι αφρικανικές συγκρούσεις έχει μειωθεί, σήμερα στην Αφρική υπάρχουν 86.000 στρατιώτες ειρηνευτικών δυνάμεων. Ελάχιστες διεθνείς επεμβάσεις στην Αφρική έχουν λάβει χώρα χωρίς τη συναίνεση των κρατών που τις φιλοξενούν. Οι κυριότερες εξαιρέσεις την τελευταία δεκαετία είναι η Σομαλία, οι Κομόρες, η Λιβύη και η Ακτή Ελεφαντοστού. Η Αφρικανική Ένωση έχει εγκαταλείψει την αρχή της μη επέμβασης στα εσωτερικά των κρατών-μελών της και με βάση τον ιδρυτικό της χάρτη έχει δικαίωμα να επέμβει στρατιωτικά σε περιπτώσεις εγκλημάτων πολέμου, γενοκτονίας ή εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας. Εδώ και χρόνια οι Δυτικοί δεν εμπλέκονται στις ειρηνευτικές αποστολές του ΟΗΕ ή με εντολή του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ στην Αφρική ή αλλού. Η μόνη ειρηνευτική δύναμγ στον κόσμο με δυτικές στρατιωτικές δυνάμεις βρίσκεται στο Λίβανο. Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο ξεκίνησε να εκδίδει εντάλματα σύλληψης το 2005 κυρίως για Αφρικανούς. Σήμερα και οι 29 άνθρωποι που έχει καταδικάσει είναι Αφρικανοί. Ωστόσο σε τελευταία ανάλυση, ούτε οι ειρηνευτικές αποστολές ούτε το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο από μόνα τους θα σταματήσουν τις αιματηρές συγκρούσεις. Απαιτείται μια καλύτερη κατανόηση των πολιτικών αιτίων των ένοπλων αντιπαραθέσεων.

International Crisis Group, ‘Assessing Turkey’s Role in Somalia’, Africa Briefing No 92, 8 October 2012 (http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/africa/horn-of-africa/somalia/b092-assessing-turkeys-role-in-somalia)

Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα έκθεση για το πρόσφατο τουρκικό ενδιαφέρον για τις εξελίξεις στη Σομαλία. Μετά την επίσκεψη Ερντογάν στο Μογκαντίσου τον Αύγουστο 2011, η Άγκυρα άνοιξε πρεσβεία στη Σομαλία, παρείχε ανθρωπιστική βοήθεια και ανέλαβε ένα διαμεσολαβητικό ρόλο  για την επίλυση της πολυετούς κρίσης. Ωστόσο η σύγκληση δύο διασκέψεων με εκπροσώπους σομαλικών ομάδων δεν είχε τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Η έκθεση είναι επικριτική της τουρκικής πολιτικής και καλεί την Άγκυρα να συνεργαστεί με άλλες χώρες και διεθνείς οργανισμούς προκειμένου ο ρόλος της στη Σομαλία να καταστεί πιο εποικοδομητικός. Επισημαίνεται ότι το International Crisis Group είναι ένα think-tank με σημαντική επιρροή στα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Todd Moss, ‘Missing in Africa’, Foreign Affairs Snapshot, 1 October 2012 (http://www.foreignaffairs.com/articles/138158/todd-moss/missing-in-africa)

Επικριτικό άρθρο για την (σε σύγκριση με τους Προέδρους Κλίντον και Μπους Jr) αδιαφορία του Ομπάμα για την Αφρική. Παρά το γεγονός ότι “η Αφρική είναι σημαντικότερη για τις ΗΠΑ από ποτέ” (λόγω υψηλών ρυθμών οικονομικής ανάπτυξης αλλά και σοβαρών ζητημάτων ασφάλειας όπως η τρομοκρατία και τα ναρκωτικά), ο Πρόεδρος Ομπάμα επισκέφτηκε μόνο μια αφρικανική χώρα για λίγες ώρες (τη Γκάνα το 2009) ενώ οι πρωτοβουλίες της κυβέρνησής του στην ήπειρο ήταν περιορισμένες και βραχύβιες. Για μια ακόμη φορά διαψεύδονται οι προσδοκίες ότι η εθνοτική καταγωγή των αμερικανών προέδρων επηρεάζει την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ.

Ian Birrell, ‘Our image of Africa is hopelessly out of date’, The Guardian Weekly, 31 August 2012 (http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2012/aug/26/ian-birrell-emergence-new-africa)

Ενδιαφέρον άρθρο που καταρρίπτει τα στερεότυπα της Δύσης για την Αφρική με αναφορές στη μεταμόρφωση της Αιθιοπίας, τη δεύτερη σε πληθυσμό χώρας της ηπείρου (84 εκατομμύρια άνθρωποι από τους οποίους σχεδόν οι μισοί είναι κάτω των 15 ετών).  Η Αιθιοπία αναπτύσσεται με ετήσιους ρυθμούς 7,5% και είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός κτηνοτροφικών προϊόντων στον κόσμο και μεγάλος εξαγωγέας καφέ και λουλουδιών. Μάλιστα η Ethiopian Airways είναι η δεύτερη εταιρεία στον κόσμο που αγόρασε το νέο Boeing 787. Τα καφέ της Αντίς Αμπέμπα είναι γεμάτα από νέους αποφοίτους πανεπιστημίων ενώ  τεράστιοι γερανοί καλύπτουν τον ορίζοντα. Είναι χαρακτηριστικό της μεταμόρφωσης της χώρας ότι η παιδική θνησιμότητα μειώνεται κατά 5% το χρόνο (ένα εντυπωσιακό ποσοστό που έχουν ελάχιστες χώρες πετύχει στην πρόσφατη ιστορία τους).

‘Consumer goods in Africa: A continent goes shopping’, The Economist, 18 August 2012 (http://www.economist.com/node/21560582)

Πολύ ενδιαφέρον άρθρο για τις νέες ευκαιρίες που προσφέρει η αύξηση της μεσαίας τάξης της Αφρικής (34% του πληθυσμού της ηπείρου δαπανά ημερησίως 2-20 δολάρια). Μεγάλες πολυεθνικές όπως η Unilever και η Nestle επεκτείνουν τις δραστηριότητές τους στην Αφρική. Ωστόσο σοβαρά προβλήματα όπως η έλλειψη ασφάλειας,, η διαφθορά και η ανεπάρκεια των υποδομών παραμένουν. Στα σύνορα Τανζανίας και Κένυας τα φορτηγά μπορεί να περιμένουν έως και μια εβδομάδα για να περάσουν ενώ στο Νταρ ες Σαλαάμ η  παροχή ηλεκτρικού ρεύματος περιορίζεται σε δύο ώρες ημερησίως.

Ann Pitcher, ‘Lions, Tigers, and Emerging Markets: Africa’s Development Dilemma’, Current History, May 2012, σελ. 163-8 (http://www.currenthistory.com/Article.php?ID=974) (απαιτεί συνδρομή)

Εξαιρετικά ενδιαφέρον άρθρο για τον οικονομικό δυναμισμό της Αφρικής. Οι ιδιωτικές επενδύσεις στην Αφρική (60 δισ. δολάρια το 2009) έχουν ξεπεράσει τη διμερή και πολυμερή αναπτυξιακή βοήθεια (47 δισ.). Οι ιδιωτικές επενδυτικές εταιρείες (private equity firms) στρέφονται στην Αφρική. Το 1998 μόνο 4 εκατομμύρια Αφρικανοί διέθεταν κινητό τηλέφωνο. Το 2011 οι αφρικανοί συνδρομητές κινητής τηλεφωνίας ήταν πάνω από 500 εκατομμύρια. Τα εμβάσματα των μεταναστών προς την Αφρική ξεπερνούν τα 40 δισεκατομμύρια δολάρια το χρόνο. Νέες πόλεις κτίζονται από ιδιώτες επενδυτές σε διάφορες χώρες της Αφρικής (π.χ. η Waterfall City στη Νότια Αφρική και η Eko Atlantic στη Νιγηρία). Ωστόσο η συντριπτική πλειοψηφία των Αφρικανών συνεχίζει να ζει φτωχά. Αν χρησιμοποιήσουμε ως “κατώφλι φτώχειας” τα 13 δολάρια ημερησίως ανά κάτοικο (το όριο δηλαδή στις ΗΠΑ) τότε μόνο 10 εκατομμύρια Αφρικανοί (ή μόλις το 2% του πληθυσμού της ηπείρου) μπορούν να θεωρηθούν ότι ανήκουν σε μια με διεθνείς όρους “μεσαία τάξη”.

Scott Straus, ‘Wars Do End ! Changing Patterns of Political Violence in Sub-Saharan Africa’, African Affairs, Vol. 111 (443), 2012, σελ. 179-201 (http://afraf.oxfordjournals.org/content/111/443/179.full.pdf+html)

Αισιόδοξα συμπεράσματα από τη μελέτη των τάσεων στη συχνότητα και την ένταση των μεγάλης κλίμακας βίαιων συγκρούσεων στην Υποσαχαρική Αφρική. Οι εμφύλιοι πόλεμοι στην Αφρική έχουν μειωθεί κατά 50% σε σχέση με τα μέσα της δεκαετίας του ’90. Οι περισσότεροι πόλεμοι είναι πλέον μικρής κλίμακας στις περιφέρειες των κρατών. Οι αφρικανοί αντάρτες δεν είναι σε θέση να διατηρήσουν εδάφη επί μακρόν και σπάνια απειλούν τις πρωτεύουσες. Κατά το συγγραφέα, η πλέον πειστική ερμηνεία της μείωσης των πολέμων οφείλεται στο τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Το τέλος του ανταγωνισμού των υπερδυνάμεων οδήγησε στη δραστική μείωση της υποστήριξης ανταρτών από το εξωτερικό, στον πολλαπλασιασμό των πολυκομματικών εκλογών και στην αύξηση των μηχανισμών επίλυσης συγκρούσεων και διαμεσολάβησης. Επίσης η διεύρυνση της επιρροής της Κίνας έδρασε επίσης θετικά καθώς το Πεκίνο αποφεύγει συστηματικά την εμπλοκή στα εσωτερικά ζητήματα των αφρικανικών κρατών.

Ιt’s Time for Africa, Ernst & Young’s 2011 Africa Attractiveness Survey (http://www.ey.com/ZA/en/Issues/Business-environment/2011-Africa-attractiveness-survey)

H Αφρική γίνεται ολοένα και πιο ελκυστική για τους επενδυτές. Η Ernst & Young προβλέπει ότι οι επενδύσεις κεφαλαίων στην Αφρική θα αυξηθούν στα 150 δισεκατομμύρια δολάρια το 2015. Η Έκθεση αποπνέει μεγάλη αισιοδοξία για τους ρυθμούς ανάπτυξης της Αφρικής και επισημαίνει ότι οι ξένες επενδύσεις στην Αφρική δεν περιορίζονται στους φυσικούς πόρους αλλά περιλαμβάνουν μια ευρεία γκάμα τομέων.

McKinsey Global Institute, Lions on the Move: The Progress and Potential of African Economies, June 2010 (http://www.mckinsey.com/insights/mgi/research/productivity_competitiveness_and_growth/lions_on_the_move)

Συστηματική και πλούσια σε στοιχεία και εκτιμήσεις έκθεση για τις προοπτικές των αφρικανικών οικονομιών. Οι ξένες επενδύσεις στην Αφρική έχουν τη μεγαλύτερη απόδοση σε σχέση με οποιαδήποτε άλλη αναπτυσσόμενη περιοχή του πλανήτη. Η αύξηση του πληθυσμού των αφρικανικών πόλεων αλλά και της αγοραστικής τους δύναμης θα είναι σημαντική. Υπολογίζεται ότι το 2030 ο πληθυσμός των 18 μεγαλύτερων πόλεων της Αφρικής θα έχει αγοραστική δύναμη  1,3 τρισεκατομμυρίων δολαρίων. Σύμφωνα με τους συγγραφείς της Έκθεσης, πολλές μεγάλες επιχειρήσεις συνεχίζουν να αγνοούν τις σημαντικές ευκαιρίες που προσφέρει πλέον η Αφρική.

Steven Radelet, Emerging Africa: How 17 Countries Are Leading the Way, Center for Global Development, 2010 (http://www.amazon.com/Emerging-Africa-How-Countries-Leading/dp/1933286512)

Ο Radelet είναι στέλεχος του State Department. Στο βιβλίο καταγράφει πέντε παράγοντες που εξηγούν την οικονομική ανάπτυξη της Αφρικής: τον εκδημοκρατισμό, τις βελτιωμένες οικονομικές πολιτικές, τη μείωση του χρέους, τις νέες τεχνολογίες (ιδιαίτερα το κινητό τηλέφωνο) και την εμφάνιση μιας νέας γενιάς δραστήριων ηγετών. Ο πιο σημαντικός απ’ αυτούς τους παράγοντες είναι, για το συγγραφέα, ο εκδημοκρατισμός. Οι ανταγωνιστικές εκλογές προήγαγαν την υπευθυνότητα που οδήγησε σε καλύτερη οικονομική διαχείριση και διακυβέρνηση. Τα ‘ανοικτά’ πολιτικά συστήματα προσέφεραν ευκαιρίες για την εμφάνιση νέου πολιτικού προσωπικού. Τα δημοκρατικά καθεστώτα προώθησαν πολύ περισσότερο τις νέες τεχνολογίες που βοήθησαν με τις αγορές να γίνουν πολύ πιο αποτελεσματικές. Κι αυτό με τη σειρά του βοήθησε να εμφανιστούν νέοι πολιτικοί οργανισμοί σε επίπεδο βάσης που έπαιξαν ουσιαστικό ρόλο στην ενδυνάμωση των δημοκρατικών θεσμών. Ένα αισιόδοξο βιβλίο.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s